Ośrodek Kultury Norwida - artzo-na.okn.edu.pl

Kapliczki i krzyże przydrożne były niegdyś częścią rytmu życia mieszkańców – odbywały się przy nich nabożeństwa, procesje, a nawet rodzinne uroczystości. Jak zmieniają się wraz z porami roku i kalendarzem obrzędowym, pokazuje wystawa „Sanctus tempus” w ARTzonie.

Na wystawie zaprezentowano 22 czarno-białe fotografie kapliczek i krzyży przydrożnych z pięciu nowohuckich dzielnic: Czyżyn, Mistrzejowic, Bieńczyc, Wzgórz Krzesławickich oraz Nowej Huty. Fotografie zostały uzupełnione haftowanymi elementami odwołującymi się do świata przyrody i tradycji.

Zdjęcia wykonano współcześnie, w czasie trwania czterech pór roku. Naniesione na nie przez artystki zdobienia są związane z obrzędami kalendarza świąt religijnych i ludowych oraz nawiązują do kwiatów, ziół, krzewów i drzew wykorzystywanych do dekorowania kapliczek i krzyży.

Wernisaż otworzyła zastępca dyrektora Ośrodka Kultury Norwida Małgorzata Hajto, dla której ten projekt ma szczególne, osobiste znaczenie. Wśród prezentowanych prac znalazły się bowiem dwie kapliczki związane z jej rodziną.

Kuratorka wystawy Paulina Maciaszek wyjaśniła tytuł wystawy: „Sanctus tempus”, czyli „Święty czas”.  - Chciałyśmy pokazać, że kapliczki i krzyże przydrożne przez cały rok pełniły nie tylko funkcje obrzędowe, ale także były miejscami spotkań czy przysiąg składanych przez walczących. Tutaj odbywały się chrzty, komunie, a nawet zawierano małżeństwa!

Kapliczki i krzyże przydrożne zmieniały swój wystrój wraz z porami roku i rytmem kalendarza obrzędowego. Stawały się ołtarzem podczas majowych mszy i czerwcowych procesji, symbolem czci i podziękowań na zakończenie dożynek, a jesienią i zimą miejscem zadumy i wspomnień o minionych wydarzeniach i bliskich zmarłych.

- Kapliczki to niezwykle ważne cząstki dziedzictwa Nowej Huty. Cieszymy się, że większość z nich udało się szczęśliwie ochronić – mówiła Małgorzata Hajto.

Podkreśliła przy tym rolę Antoniego Łapajerskiego, społecznego opiekuna zabytków i dokumentalisty nowohuckich kapliczek, który na stronie internetowej „Nowa Huta mniej znana” popularyzuje wiedzę o nowohuckich zabytkach.

Wystawie towarzyszy program wydarzeń związanych z ludową obrzędowością. W ramach Letniej Akademii Folkloru odbyły się już warsztaty barwierskie poświęcone ziołom wykorzystywanym w bukietach święconych podczas uroczystości Matki Boskiej Zielnej oraz zajęcia z tworzenia płaskich kapliczek ceramicznych. 25 sierpnia w ARTzonie odbędą się natomiast warsztaty haftu dla dzieci w wieku 7–12 lat.

- Dzieci krok po kroku nauczą się bezpiecznie posługiwać igłą, dobierać kolory i przenosić roślinne wzory na materiał. Każdy zabierze do domu swoją haftowaną naszywkę jako pamiątkę spotkania – mówi Paulina Maciaszek. Na warsztaty można zapisać się przez stronę internetową okn.edu.pl.

„Sanctus tempus” to druga wystawa haftowanych fotografii nowohuckich kapliczek przygotowana w ramach Letniej Akademii Folkloru. Pierwsza, zatytułowana „Sacrum herbarium – święty zielnik”, odbyła się 3 lata temu. Wtedy na piętnastu fotografiach artystki naniosły hafty roślinne, przedstawiające zioła i rośliny tworzące naturalne otoczenie kapliczek. Zabieg ten miał na celu podkreślenie niezwykłości krajobrazu oraz wielobarwności kapliczek przydrożnych. W planach są kolejne wystawy związane z lokalnymi miejscami kultu. Według obliczeń Antoniego Łapajerskiego na terenie pięciu nowohuckich dzielnic znajduje się około 70 takich obiektów.

Wystawę „Sanctus tempus - krajobraz roku obrzędowego kapliczek i krzyży przydrożnych” można oglądać w ARTzonie do 15 września 2026 roku.